Elektrostatik filtre dumanı ve yağ buharını nasıl tutar?
Elektrostatik filtre, bacadan görünür duman çıkan mutfakların ilk başvurduğu duman tutucudur. Izgarada, mangalda ve kömür ocağında oluşan ince duman ile fritözden yükselen yağ buharı davlumbaz filtresinden kolayca geçer; elektrostatik ünite bu partikülleri kanalın içinde yakalar. Doğru seçilip düzenli yıkandığında baca çıkışındaki görünür duman belirgin şekilde azalır.
Bu rehberde ünitenin çalışma prensibini, hücre sayısının nasıl seçildiğini, ön filtrenin neden şart olduğunu, yıkama aralığını ve güvenlik konularını anlatıyoruz. Ünitenin çatıya mı iç mekâna mı konacağını ve fiyatı belirleyen kalemleri de ele aldık.
Elektrostatik filtre nasıl çalışır?
Ünite iki bölümden oluşur. İlk bölümde ince teller ya da sivri uçlu elektrotlar yüksek gerilimle beslenir ve çevresindeki havayı iyonize eder; içinden geçen duman ve yağ partikülleri elektrik yükü kazanır. İkinci bölümde birbirine paralel, ters yüklü ve topraklı plakalar bulunur. Yüklü partiküller bu plakalara çekilir ve yüzeyde tutunur.
Bu yöntem ince partiküllerde etkilidir ve hava akımına fazla direnç eklemez. Plakalar zamanla yağ ve isle kaplanır; yıkandıklarında yeniden ilk verimlerine yaklaşır. Kartuş filtrelerden farkı, sarf malzemesi yerine yıkanabilir hücre kullanmasıdır.
Verim, partikül boyutuna ve hava hızına göre değişir. Izgara dumanı gibi çok ince partiküllerde iyi sonuç alınır; iri yağ damlaları ise plakaya varmadan ön filtrede tutulmalıdır. Ünitenin önünde ve arkasında havayı hücre yüzeyine eşit dağıtan bir geçiş parçası da bulunmalıdır: hava hücrenin yalnızca bir kenarından geçerse o bölüm aşırı yüklenir, kalan bölüm boşa durur.
Elektrostatik filtre ile karbon filtre aynı işi mi görür?
Hayır. Elektrostatik filtre partikül tutar: görünür duman, is, yağ buharı ve damlacıklar. Koku ise gaz halindeki moleküllerden oluşur ve plakalarda tutunmaz. Bu yüzden duman şikâyetinde elektrostatik ünite, koku şikâyetinde aktif karbon gerekir.
İki şikâyet birlikte geldiğinde sıra bellidir: önce elektrostatik ünite, arkasında karbon. Karbonu öne almak onu birkaç haftada yağla kaplar. Koku şikâyeti taşıyan bir işletmede de elektrostatik ünite ilk adımdır, çünkü karbonu koruyan odur. Koku tarafının ayrıntısı aktif karbon filtre sayfasında.
Kömür ocaklı mutfaklarda bacadaki görünür dumanı istenen seviyeye indirmek için bazen ünitenin arkasına ek bir ince filtre kademesi gerekir. Bu kararı ilk çalıştırmadan sonra baca çıkışını gözlemleyerek veriyoruz; baştan gereksiz bir kademe eklemiyoruz.
Hücre sayısı nasıl belirlenir?
Her hücrenin işleyebileceği bir hava miktarı vardır. Hava plakaların arasından üreticinin önerdiğinden hızlı geçerse partiküller plakaya ulaşamadan çıkar. Seçim fanın gerçek debisinden yapılır: ölçülen debi hücre kapasitesine bölünür, sonuç yukarı yuvarlanır. Üretici kapasiteyi belirli bir hava hızı için verir; bu hızın üstünde verim hızla düşer. Yoğun mutfaklarda üst sınıra dayanmak yerine biraz pay bırakmayı tercih ediyoruz.
Duman yükü ağırsa, yani kömür ocağı, odun fırını ya da yoğun ızgara varsa çift kademe kullanılır: hava art arda iki hücre sırasından geçer. Debisi bilinmeyen bir fana göre seçilen ünite ya küçük kalır ya da gereksiz büyük olur; ikisi de para kaybıdır. Ölçümden önce davlumbaz filtrelerinin temiz olmasına dikkat ediyoruz; kirli filtreyle ölçülen düşük debi ünitenin küçük seçilmesine yol açar. Mutfağa ileride cihaz eklenecekse kabini bir hücre fazlasına yer bırakacak şekilde seçmek, sonradan kabini değiştirmekten ucuzdur.
Ön filtre neden şarttır?
Davlumbazdaki labirent filtre iri yağ damlalarını tutar ama hepsini tutamaz. Kaçan damlalar elektrostatik plakalara ulaşırsa hücre çok hızlı dolar, yüzeyde yağ akıntısı oluşur ve elektrotlar arasında ark başlar. Ark hem verimi düşürür hem de arızaya yol açar.
Hücrenin önüne konan metal örgü ya da labirent ön filtre bu damlaları keser, havayı da hücre yüzeyine eşit dağıtır. Ön filtre de yıkanabilir ve elektrostatik hücrelerden daha sık yıkanır; işletme personeli bunu günlük temizlik rutinine kolayca ekleyebilir. Ön filtrenin göz aralığı davlumbaz filtresinden ince, elektrostatik hücreden kabadır; böylece her kademe kendi boyutundaki yükü alır.
Kurulum hangi adımlarla yapılır?
- Fan debisini ve egzoz sıcaklığını ölçmek
- Duman yükünü ve pişirme cihazlarını kaydetmek
- Hücre sayısını, kademe adedini ve ön filtreyi seçmek
- Kabin yerini bakım boşluğu bırakarak belirlemek
- Kanalı ünite ağzına uyarlamak, giriş ve çıkışta düzgün hava dağılımı sağlamak
- Elektrik beslemesini, topraklamayı ve kapak emniyet anahtarını bağlamak
- Devreye alıp baca çıkışını gözlemek, personele yıkamayı göstermek
Kabin yeri seçilirken hücrelerin nereye çıkarılıp nerede yıkanacağını düşünmek gerekir. Çatıda dar bir köşeye sıkıştırılmış ünite yıkanmaz; yıkanmayan ünite de duman tutmaz. Elektrik tarafında ünite fanla birlikte çalışacak şekilde bağlanır; bazı ünitelerde hücrelerin dolduğunu gösteren uyarı ışığı vardır ve bu ışığı personelin görebileceği bir yere taşımak yıkamanın unutulmasını önler.
Kurulumdan sonraki ilk haftalarda hücrelere bakmak, mutfağın gerçek yağ yükünü gösterir. Plakalarda kalın ve akışkan bir tabaka varsa ön filtre yetersiz ya da davlumbaz filtresi kirlidir; ince ve kuru bir is tabakası ise ünitenin beklendiği gibi çalıştığını gösterir.
Ünite çatıya mı, iç mekâna mı konmalı?
Ünitenin yeri bakım kolaylığını ve verimi birlikte etkiler. Çatıya konan ünite iç mekânda yer kaplamaz ama yağmura, güneşe ve rüzgâra açıktır; kabinin su almayan yapıda olması, kapaklarının rüzgârda açılmaması gerekir. Hücreleri her yıkamada çatıdan aşağı indirmek de ayrı bir iş yüküdür. Çatıdaki kabinin altına yağ damlama tavası konur; kabinden sızan yağ çatı kaplamasına ulaşırsa kaplamayı bozar ve yangın riskini artırır.
Teknik odaya ya da şafta konan ünite korunaklıdır ve yıkama için mutfağa yakındır. Bunun için yeterli boşluk, kapakların açılacağı alan ve hücrelerin çıkarılacağı bir yol gerekir. Hangi seçeneğin uygun olduğuna keşifte, binanın çatısına ve mutfağın yerleşimine bakarak karar veriyoruz.
Elektrostatik hücre ne sıklıkla yıkanır?
Yıkama aralığını yağ yükü belirler. Kömür ocaklı ve yoğun ızgaralı mutfaklarda haftalık, hafif pişirme yapan mutfaklarda birkaç haftalık aralık yaygındır. İlk ayda hücrelere birkaç kez bakıp mutfağınıza özgü aralığı netleştiriyoruz. Yıkama şu sırayla yapılır:
- Üniteyi kapatın ve gerilimin kesildiğinden emin olun
- Hücreleri kabinden çıkarın
- Sıcak suda yağ çözücü deterjanla bekletin
- Yumuşak fırça ve tazyikli suyla durulayın
- Tamamen kuruduktan sonra yerine takın
Islak takılan hücre ark yapar ve emniyet sistemini devreye sokar. Kuruma süresini iş planına eklemek gerekir; yedek hücre seti, yıkama gününde mutfağın durmamasını sağlar. Yağlı yıkama suyu doğrudan yağmur suyu giderine dökülmemeli, işletmenin yağ ayırıcısı varsa oradan geçirilmelidir. Yıkama bir bakım firmasına bırakılıyorsa aralık sözleşmeye yazılmalı, her yıkama tarih ve fotoğrafla kaydedilmelidir.
En sık yapılan hatalar nelerdir?
- Debiye göre az hücre seçmek
- Ön filtreyi atlamak
- Hücreleri ıslak takmak
- Yıkamayı şikâyet gelene kadar ertelemek
- Kokuyu da gidermesini beklemek
- Kapak emniyet anahtarını devre dışı bırakmak
Son madde bir güvenlik konusudur. Emniyet anahtarı kapak açıldığında yüksek gerilimi keser; köprülenmesi bakım yapan kişi için tehlikelidir ve iş sağlığı ve güvenliği kurallarıyla bağdaşmaz. Ünitenin fanla birlikte açılmaması da sık görülür: fan çalışırken ünite kapalı kalırsa bütün duman doğrudan bacaya gider. Aşındırıcı kimyasallar ve sert tel fırça ise plaka yüzeyini bozar, verimi kalıcı olarak düşürür.
Elektrostatik filtrenin fiyatını ne belirler?
- Debiye göre hücre sayısı
- Tek ya da çift kademe
- Ön filtre ve kabin malzemesi
- Kurulum yeri ve kanal uyarlaması
- Elektrik hattı ve kumanda
- Arkasına eklenecek karbon kabini
Mevcut fan ek direnci karşılayamıyorsa fan değişimi de teklife girer. Bunu keşifte ölçüp ayrı kalem olarak yazıyoruz; böylece hangi harcamanın neden yapıldığı görünür kalır. İşletme giderini de hesaba katın: ünitenin elektrik tüketimi düşüktür, asıl gider yıkamaya harcanan zaman ve deterjandır. Yedek hücre seti başlangıçta ek maliyet getirir ama yıkama gününde mutfağın durmasını önler. Teklifleri karşılaştırırken hücre sayısının ve hücre başına önerilen debinin yazılı olmasını isteyin.
Ege’de elektrostatik filtre hangi işletmelerde kullanılıyor?
İzmir’de Kemalpaşa ve Torbalı’nın ana caddelerindeki kebap ve köfte salonları, Çiğli’deki fabrika yemekhaneleri, Ödemiş ve Bayındır’daki et ve süt ürünleri işletmeleri elektrostatik filtre için sık görüştüğümüz yerler arasındadır. Gıda üretim tesislerinde ünite yalnızca pişirme dumanına göre seçilmez; kavurma, kızartma ve tütsüleme gibi işlemlerin yağ yükü ayrıca ölçülür.
Denizli’deki kebap ve pide salonları, Balıkesir Bandırma’daki gıda işleme tesisleri, Manisa Akhisar’daki lokantalar ve Aydın Söke’deki üretim tesisleri için bölgeye keşif ve uygulama planlanır. İç bölgelerde yazın hava sıcak ve durgun olduğu için duman baca çıkışında daha uzun süre asılı kalır; bu illerde hücre seçiminde payı daha geniş tutuyoruz. Yeni bir mutfak kuruyorsanız filtre kademesini baştan hesaba katmak için endüstriyel mutfak havalandırması sayfasına göz atın. Komşu ya da belediye şikâyetiyle uğraşıyorsanız baca dumanı ve koku şikâyetine çözüm sayfası süreci adım adım anlatır.
