Boru İzolasyonu

Boru izolasyonu, içinden sıcak ya da soğuk akışkan geçen borunun dış yüzeyini yalıtım malzemesiyle sarıp ısı alışverişini sınırlama işidir. Amaç yalnızca enerji tasarrufu sayılmaz; sıcak boruda yanık riskini kaldırmak, soğuk boruda yoğuşmayı durdurmak, açık havadaki boruyu donmaya ve korozyona karşı korumak da aynı işin parçasıdır. Bir tesiste yalıtım gerektiren hatlar genellikle şunlardır:

• Buhar ve kondens hatları
• Kızgın yağ gidiş ve dönüş hatları
• Kalorifer ve proses sıcak su hatları
• Chiller soğuk su ve klima santrali besleme hatları
• Soğutma, salamura ve soğuk hava deposu hatları
• Açık havadaki kullanım suyu ve yangın suyu hatları (donma riski)

Yalıtımın bir de iş güvenliği tarafı var. Kazan dairelerinde ve makine aralarında el ya da omuz hizasından geçen sıcak borular, bakım sırasında en sık yanık nedenidir. Bu hatları geçiş yollarından başlayarak yalıtmak, enerji hesabı yapılmadan önce bile karşılığını verir. Soğuk hatlarda ise terlemenin zemine bıraktığı su, kayma ve elektrik tesisatı açısından ayrı bir risk oluşturur.

Sıcak hatta amaç ısıyı içeride tutmaktır. Malzeme hattın sıcaklığına dayanmalı ve zamanla çökmemelidir. Yalıtımdaki küçük bir boşluk ısı kaybını artırır ama hat çalışmaya devam eder. Soğuk hatta durum tersine döner: ortamdaki su buharı sürekli olarak soğuk yüzeye doğru ilerler. Yalıtımın içine giren nem boru yüzeyinde suya döner, yalıtımı ıslatır ve korozyon başlatır.

Bu yüzden soğuk hat yalıtımının asıl işi, nemin içeri girmesini engelleyen kesintisiz bir buhar bariyeri kurmaktır. Sahada en sık rastladığımız hatalardan biri, buhar hattı için tasarlanmış açık gözenekli bir malzemenin bariyersiz olarak chiller hattına sarılmasıdır. İlk yaz sonunda yalıtım suyla dolar ve sökülmesi gerekir.

Otel ve hastanelerde chiller hatları çoğunlukla teknik katlardan, otoparktan ve asma tavanlardan geçer. Bu hatlardaki terleme bakım ekibinin sorunu olmaktan çıkar; tavan plakalarında leke, kablo tavalarında su ve zamanla küf olarak misafir ya da hasta alanlarına yansır. Soğuk hat yalıtımı yenilenirken tavan açılacağı için işi bölümlere ayırıyor, gerektiğinde gece çalışıyoruz.

• Taş yünü: Buhar, kızgın yağ ve sıcak su hatlarında en yaygın seçenektir. Düz hatlarda prefabrik boru kabuğu, büyük çaplarda ve dirseklerde şilte kullanılır. Yanıcı olmaması kazan dairesi gibi alanlarda tercih sebebidir.
• Cam yünü: Daha düşük sıcaklıktaki sıcak su hatlarında ve iç mekânda hafif bir seçenektir. Mekanik dayanımı taş yününe göre düşüktür.
• Kalsiyum silikat: Yüksek sıcaklıklı hatlarda ve üzerine basılabilecek, darbe alabilecek noktalarda kullanılan sert, şeklini koruyan yalıtımdır. Boru askılarının altında da yük taşıyıcı olarak kullanılır.
• Elastomerik kauçuk: Chiller, soğutma ve klima hatlarında kapalı gözenekli yapısıyla nemi içeri almayan malzemedir. Ek yerleri üreticinin yapıştırıcısıyla kapatılır.

Seçimde son sözü hattın çalışma sıcaklığı ve ortamın nemi söyler. Malzemenin üreticinin belirttiği sıcaklık aralığında kalması, kalınlığın da hattın çapına ve sıcaklığına göre hesaplanması gerekir.

Kalınlık seçiminde iki ölçü kullanıyoruz. Sıcak hatta kaplama yüzeyinin elle dokunulabilecek bir sıcaklıkta kalması ve ısı kaybının makul bir düzeye inmesi hedeflenir. Soğuk hatta ise kaplama yüzeyinin, ortamın en nemli günlerinde bile çiy noktasının üstünde kalması gerekir. İzmir’in kıyı kesimindeki nemli yaz günleri, soğuk hat kalınlığını iç bölgelerdeki bir tesise göre artırabilir.

Soğuk hatta buhar bariyerinin tek bir açık noktası, o noktanın çevresinde yalıtımın ıslanmasına yeter. Nem kapalı gözenekli malzemede bile ek yerlerinden, askı kelepçelerinin çevresinden ve vana boğazlarından içeri girer. Uygulamada her boyuna ve enine eki yapıştırıyor, askı noktalarında yalıtımı kesmeden geçiren yük taşıyıcı takozlar kullanıyor, bariyerin bittiği her uçta kapatma yapıyoruz. Vana ve filtre gibi sökülmesi gereken parçaları da aynı titizlikle kapatılan ayrı parçalarla yalıtıyoruz.

Sac kaplama, yalıtımı yağmurdan, güneşten ve darbeden koruyan dış ceketidir. Açık havada kalan ya da forklift, araç ve yaya trafiğine yakın her hatta gerekir. Alüminyum sac hafiftir, sahile yakın ve nemli ortamlarda korozyona karşı daha rahattır. Galvaniz sac darbeye daha dayanıklıdır; kesilen kenarları korunmazsa zamanla paslanabilir.

Kaplamanın ömrünü malzeme kadar işçilik belirler. Boyuna dikişleri borunun yan tarafına, suyun akmayacağı konuma getiriyoruz. Enine bindirmeleri eğimli hatlarda yukarıdaki parça aşağıdakinin dışında kalacak şekilde diziyoruz. Dirsekleri segmentli kesiyor, T bağlantılarda ve hat sonlarında sızdırmazlık macunuyla kapatma yapıyoruz.

Evet. Vana gövdesi ve flanş çifti düz boruya göre çok daha geniş bir yüzey taşır; çıplak bırakılan bir vana, birkaç metrelik yalıtımsız boru kadar ısı kaybettirebilir. Yine de bu noktalar bakım için açılmak zorunda olduğundan sahada genellikle yalıtımsız kalır. Çözüm, tokalı ya da cırtlı, sökülüp yeniden takılabilen yalıtım ceketidir. Ceketleri vananın ölçüsüne göre dikiyoruz; bakım ekibi yalıtımı kesmeden vanaya ulaşır ve işi bitince ceketi yerine takar.

Ceketler iç yüzde ısıya dayanıklı bir kumaş, ortada taş yünü ya da cam elyafı dolgu ve dışta su itici bir kaplamadan oluşur. Vananın kolu ve göstergesi dışarıda kalacak şekilde kesilir. Bir ceketi takıp çıkarmak birkaç dakika sürdüğü için bakım ekibinin yalıtımı kesip bir kenara atma alışkanlığı da ortadan kalkar.

• Soğuk hatta buhar bariyeri olmayan malzeme kullanmak ya da ek yerlerini açık bırakmak
• Açık havadaki yalıtımı kaplamasız bırakmak veya sac bindirmelerini ters yönde yapmak
• Islanmış eski yalıtımın üstüne yeni yalıtım sarmak
• Paslı boru yüzeyini temizlemeden kapatmak
• Vana, flanş ve pompa gövdelerini tamamen çıplak bırakmak
• Askı noktalarında yalıtımı ezip kesintiye uğratmak

Bu hataların çoğu yalıtımın altında gizli kalır ve ancak boru delindiğinde ya da tavan lekelendiğinde fark edilir.

Yılda en az bir kez, tercihen ısıtma sezonu başlamadan önce hatların gözle kontrol edilmesini öneriyoruz. Fırtına ve yoğun yağıştan sonra açık havadaki kaplamalara ayrıca bakılmalıdır. Kontrolde şu işaretler aranır: sacta açılmış dikiş ya da göçük, kaplamanın altından sızan pas lekesi, soğuk hatta damlama veya buzlanma, sıcak hatta elle dokunulamayacak kadar ısınan kaplama yüzeyi. Bu işaretlerden biri görüldüğünde o bölümde kaplamayı açıp yalıtımın ve borunun durumuna bakmak gerekir.

Büyük tesislerde hatları bölümlere ayırıp her bölüm için basit bir kontrol listesi tutmayı öneriyoruz. Talep eden işletmelere iş sonunda hat bazında bir liste teslim ediyoruz: hangi bölümde hangi malzeme, hangi kalınlık ve hangi kaplama kullanıldı. Sonraki kontroller ve olası onarımlar bu liste üzerinden çok daha hızlı yürür.

• Hat uzunluğu ve boru çapları; teklif metretül üzerinden hazırlanır
• Çalışma sıcaklığına göre seçilen malzeme ve kalınlık
• Sac kaplama gereği, sac türü ve kalınlığı
• Vana, flanş, dirsek ve T parça sayısı
• Eski yalıtımın sökümü, atığın taşınması ve boru yüzeyinin hazırlığı
• Çalışma yüksekliği, iskele ihtiyacı ve tesisin çalışır durumda olması

Boru yüzeyinde pas varsa yalıtımdan önce kumlama ve endüstriyel boyama kalemi teklife ayrıca eklenir. Tank ve boru birlikte yenileniyorsa tank izolasyonu aynı keşifte planlanır.

Aliağa’daki ağır sanayi tesislerinin buhar ve proses hatları, Çiğli’deki organize sanayi bölgesinde kazanlı üretim yapan fabrikalar, Kemalpaşa ve Torbalı’daki gıda tesislerinin kızgın yağ hatları ve Menemen’deki üretim tesisleri en sık çalıştığımız alanlar arasındadır. Merkezimiz Konak’ta; İzmir ilçelerine mobil teknik ekiple geliyoruz.

Ege’de Manisa organize sanayi bölgesindeki fabrikalar, Denizli ve Uşak çevresinde buharla çalışan tekstil terbiye ve boyahane tesisleri, Balıkesir çevresindeki gıda ve yem tesisleri için keşif ve uygulama planlanır. Kazan dairesindeki baca ve hatlar birlikte ele alınacaksa kazan ve kazan bacası temizliği de aynı programa eklenebilir. Keşif talebi için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.